Падзел I. Асновы канстытуцыйнага ладу.
Падзел II. Асоба, Грамадства, Дзяржава.
Падзел III. Выбарчая сістэма. Рэферэндум.
Падзел IV. Прэзідэнт, Парламент, Урад, Суд.
Падзел V. Мясцовае кіраванне і самакіраванне.
Падзел VI. Пракуратура. Камітэт Дзяржаўнага кантролю.
Падзел VII. Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь.
Падзел VIII. Дзеянне Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь і парадак яе змены.
Падзел IX. Заключныя і пераходныя становішчы.

ПРЭАМБУЛА

КАНСТЫТУЦЫЯ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

з зменамі і дадаткамі, прынятымі на рэспубліканскіх рэферэндумах 24 лістапада 1996 г. і 17 кастрычніка 2004 г.*

Мы, народ Рэспублікі Беларусь (Беларусі), зыходзячы з адказнасці за сучаснасць і будучыня Беларусі, усведамляючы сябе паўнапраўным суб'ектам сусветнай супольнасці і пацвярджаючы сваю прыхільнасць агульначалавечым каштоўнасцям, засноўваючыся на сваім неад'емным праве на самавызначэнне, абапіраючыся на шматвяковую гісторыю развіцця беларускай дзяржаўнасці, імкнучыся зацвердзіць правы і волі кожнага грамадзяніна Рэспублікі Беларусь, жадаючы забяспечыць грамадзянскую згоду, непарушныя асновы народаўладдзя і прававой дзяржавы, прыманы сапраўдную Канстытуцыю - Асноўны Закон Рэспублікі Беларусь.

________________________________

* У  адпаведнасці  са  артыкулам  1 Закона Рэспублікі Беларусь "Аб парадку ўступа ў сілу Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь"  уступіла ў сілу са дня яе апублікавання.

Падзел I. Асновы канстытуцыйнага ладу.

Артыкул 1. Рэспубліка Беларусь - унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава.

Рэспубліка Беларусь валодае вяршэнствам і поўнасцю ўлады на сваёй тэрыторыі, самастойна здзяйсняе ўнутраную і знешнюю палітыку.

Рэспубліка Беларусь абараняе сваю незалежнасць і тэрытарыяльную цэласнасць, канстытуцыйны лад, забяспечвае правапарадак і законнасць.

Артыкул 2. Чалавек, яго права, волі і гарантыі іх рэалізацыі з'яўляюцца вышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы.

Дзяржава адказна перад грамадзянінам за стварэнне ўмоў для вольнага і годнага развіцця асобы. Грамадзянін адказны перад дзяржавай за няўхільнае выкананне абавязкаў, ускладзеных на яго Канстытуцыяй.

Артыкул 3. Адзінай крыніцай дзяржаўнай улады і носьбітам суверэнітэту ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляецца народ. Народ здзяйсняе сваю ўладу непасрэдна, праз прадстаўнічыя і іншыя органы ў формах і межах, вызначаных Канстытуцыяй.

Любыя дзеянні па змене канстытуцыйнага ладу і дасягненню дзяржаўнай улады гвалтоўнымі метадамі, а таксама шляхам іншага парушэння законаў Рэспублікі Беларусь караюцца паводле закона.

Артыкул 4. Дэмакратыя ў Рэспубліцы Беларусь здзяйсняецца на аснове шматстатнасці палітычных інстытутаў, ідэалогій і меркаванняў.

Ідэалогія палітычных партый, рэлігійных або іншых грамадскіх аб'яднанняў, сацыяльных груп не можа ўсталёўвацца ў якасці абавязковай для грамадзян.

Артыкул 5. Палітычныя партыі, іншыя грамадскія аб'яднанні, дзейнічаючы ў рамках Канстытуцыі і законаў Рэспублікі Беларусь, садзейнічаюць выяўленню і выразу палітычнай волі грамадзян, удзельнічаюць у выбарах.

Палітычныя партыі і іншыя грамадскія аб'яднанні маюць права карыстацца дзяржаўнымі сродкамі масавай інфармацыі ў парадку, вызначаным заканадаўствам.

Забараняецца стварэнне і дзейнасць палітычных партый, а роўна іншых грамадскіх аб'яднанняў, якія маюць мэтай гвалтоўная змена канстытуцыйнага ладу альбо кіроўных прапаганду вайны, сацыяльнай, нацыянальнай, рэлігійнай і расавай варожасці.

Артыкул 6. Дзяржаўная ўлада ў Рэспубліцы Беларусь здзяйсняецца на аснове падзелу яе на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Дзяржаўныя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў самастойныя: яны ўзаемадзейнічаюць паміж сабою, стрымліваюць і ўраўнаважваюць адзін аднаго.

Артыкул 7. У Рэспубліцы Беларусь усталёўваецца прынцып вяршэнства права.

Дзяржава, усё яго органы і службовыя твары дзейнічаюць у межах Канстытуцыі і прынятых у адпаведнасці з ёй актаў заканадаўства.

Прававыя акты або іх асобныя становішчы, прызнаныя ва ўсталяваным законам парадку якія супярэчаць становішчам Канстытуцыі, не маюць юрыдычнай сілы.

Нарматыўныя акты дзяржаўных органаў публікуюцца або даводзяцца да ўсеагульнай звесткі іншым прадугледжаным законам спосабам.

Артыкул 8. Рэспубліка Беларусь прызнае прыярытэт агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага права і забяспечвае адпаведнасць ім заканадаўства.

Рэспубліка Беларусь у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права можа на добраахвотнай аснове ўваходзіць у міждзяржаўныя адукацыі і выходзіць з іх.

Не дапушчаецца зняволенне міжнародных дамоў, якія супярэчаць Канстытуцыі.

Артыкул 9. Тэрыторыя Рэспублікі Беларусь з'яўляецца натуральнай умовай існавання і прасторавай мяжой самавызначэння народа, асновай яго дабрабыту і суверэнітэту Рэспублікі Беларусь.

Тэрыторыя Беларусі адзіная і неадчужальная. Тэрыторыя дзеліцца на вобласці, раёны, гарады і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі. Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне дзяржавы вызначаецца заканадаўствам.

Артыкул 10. Грамадзяніну Рэспублікі Беларусь гарантуецца абарона і заступніцтва дзяржавы як на тэрыторыі Беларусі, так і за яе межамі.

Ніхто не можа быць пазбаўлены грамадзянствы Рэспублікі Беларусь або правы змяніць грамадзянства.

Грамадзянін Рэспублікі Беларусь не можа быць выдадзены замежнай дзяржаве, калі іншае не прадугледжана міжнароднымі дамовамі Рэспублікі Беларусь.

Набыццё і страта грамадзянства здзяйсняюцца ў адпаведнасці з законам.

Артыкул 11. Замежныя грамадзяне і твары без грамадзянства на тэрыторыі Беларусі карыстаюцца правамі і волямі і выконваюць абавязкі нароўні з грамадзянамі Рэспублікі Беларусь, калі іншае не вызначанае Канстытуцыяй, законамі і міжнароднымі дамовамі.

Артыкул 12. Рэспубліка Беларусь можа падаваць права сховішчы тварам, праследуемым у іншых дзяржавах за палітычныя, рэлігійныя перакананні або нацыянальную прыналежнасць.

Артыкул 13. Уласнасць можа быць дзяржаўнай і прыватнай.

Дзяржава падае ўсім роўныя правы для ажыццяўлення гаспадарчай і іншай дзейнасці, акрамя забароненай законам, і гарантуе роўную абарону і роўныя ўмовы для развіцця ўсіх форм уласнасці.

Дзяржава спрыяе развіццю кааперацыі. Дзяржава гарантуе ўсім роўныя магчымасці вольнага выкарыстання здольнасцяў і маёмасці для прадпрымальніцкай і іншы не забароненай законам эканамічнай дзейнасці.

Дзяржава здзяйсняе рэгуляванне эканамічнай дзейнасці ў інтарэсах чалавека і грамадствы, забяспечвае кірунак і каардынацыю дзяржаўнай і прыватнай эканамічнай дзейнасці ў сацыяльных мэтах.

Нетры, воды, лясы складаюць выключную ўласнасць дзяржавы. Землі сельскагаспадарчага прызначэння знаходзяцца ва ўласнасці дзяржавы.

Законам могуць быць вызначаныя і іншыя аб'екты, якія знаходзяцца толькі ва ўласнасці дзяржавы, альбо ўсталяваны адмысловы парадак пераходу іх у прыватную ўласнасць, а таксама замацавана выключнае права дзяржавы на ажыццяўленне асобных выглядаў дзейнасці. Дзяржава гарантуе працаўнікам права прымаць удзел у кіраванні прадпрыемствамі, арганізацыямі і ўстановамі з мэтай падвышэння эфектыўнасці іх працы і паляпшэнні сацыяльна-эканамічнага ўзроўня жыцця.

Артыкул 14. Дзяржава рэгулюе адносіны паміж сацыяльнымі, нацыянальнымі і іншымі супольнасцямі на аснове прынцыпаў роўнасці перад законам, павагі іх мае рацыю і інтарэсаў.

Адносіны ў сацыяльна-працоўнай сферы паміж органамі дзяржаўнага кіравання, аб'яднаннямі наймальнікаў і прафесійнымі саюзамі здзяйсняюцца на прынцыпах сацыяльнага партнёрства і ўзаемадзеянні бакоў.

Артыкул 15. Дзяржава адказна за захаванне гісторыка-культурнай і духоўнай спадчыны, вольнае развіццё культур усіх нацыянальных супольнасцяў, якія пражываюць у Рэспубліцы Беларусь.

Артыкул 16. Рэлігіі і веравызнанні роўныя перад законам.

Узаемаадносіны дзяржавы і рэлігійных арганізацый рэгулююцца законам з улікам іх уплыву на фармаванне духоўных, культурных і дзяржаўных традыцый беларускага народа.

Забараняецца дзейнасць рэлігійных арганізацый, іх органаў і прадстаўнікоў, якая накіраваная супраць суверэнітэту Рэспублікі Беларусь, яе канстытуцыйнага ладу і грамадзянскай згоды альбо спалучаная з парушэннем мае рацыю і воляў грамадзян, а таксама перашкаджае выкананню грамадзянамі іх дзяржаўных, грамадскіх, сямейных абавязкаў або наносіць шкоду іх здароўю і маральнасці.

Артыкул 17. Дзяржаўнымі мовамі ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляюцца беларускі і рускі мовы.

Артыкул 18. Рэспубліка Беларусь у сваёй знешняй палітыцы зыходзіць з прынцыпаў роўнасці дзяржаў, нескарыстанні сілы або пагрозы сілай, непарушнасці меж, мірнага ўрэгулявання спрэчак, неўмяшанні ва ўнутраныя справы і іншых агульнапрызнаных прынцыпаў і норм міжнароднага права.

Рэспубліка Беларусь ставіць мэтай зрабіць сваю тэрыторыю бяз'ядзернай зонай, а дзяржава - нейтральным.

Артыкул 19. Знакамі Рэспублікі Беларусь як суверэннай дзяржавы з'яўляюцца яе Дзяржаўны сцяг, Дзяржаўны герб і Дзяржаўны гімн.

Артыкул 20. Сталіца Рэспублікі Беларусь - горад Менск. Статут горада Менска вызначаецца законам.

Падзел II. Асоба, Грамадства, Дзяржава.

Артыкул 21. Забеспячэнне мае рацыю і воляў грамадзян Рэспублікі Беларусь з'яўляецца вышэйшай мэтай дзяржавы.

Кожны мае права на годны ўзровень жыцця, уключаючы дастатковае сілкаванне, вопратку, жыллё і сталае паляпшэнне неабходных для гэтага ўмоў.

Дзяржава гарантуе правы і волі грамадзян Беларусі, замацаваныя ў Канстытуцыі, законах і прадугледжаныя міжнароднымі абавязальніцтвамі дзяржавы.

Артыкул 22. Усё роўныя перад законам і маюць права без усякай дыскрымінацыі на роўную абарону мае рацыю і законных інтарэсаў.

Артыкул 23. Абмежаванне мае рацыю і воляў асобы дапушчаецца толькі ў выпадках, прадугледжаных законам, у інтарэсах нацыянальнай бяспекі, грамадскага парадку, абароны маральнасці, здароўя насельніцтва, мае рацыю і воляў іншых твараў.

Ніхто не можа карыстацца перавагамі і прывілеямі, якія супярэчаць закону.

Артыкул 24. Кожны мае права на жыццё. Дзяржава абараняе жыццё чалавека ад любых супрацьпраўных замахаў. Смяротная кара да яе адмены можа ўжывацца ў адпаведнасці з законам як выключная мера пакарання за адмыслова цяжкія злачынствы і толькі паводле прысуду суду.

Артыкул 25. Дзяржава забяспечвае волю, недатыкальнасць і годнасць асобы. Абмежаванне або пазбаўленне асабістай волі магчыма ў выпадках і парадку, усталяваных законам.

Твар, складзенае пад варту, мае права на судовую праверку законнасці яго затрымання або арышту. Ніхто не павінен падвяргацца мукам, жорсткаму, нялюдскаму альбо зневажальнаму яго годнасць звароту або пакаранню, а таксама без яго згоды падвяргацца медыцынскім або іншым досведам.

Артыкул 26. Ніхто не можа быць прызнаны вінаватым у злачынстве, калі яго віна не будзе ў прадугледжаным законам парадку даказаная і ўсталяваная якія ўступілі ў законную сілу прысудам суду. Абвінавачваны не абавязаны даказваць сваю невінаватасць.

Артыкул 27. Ніхто не павінен прымушацца да лецішча сведчанняў і тлумачэнняў супраць самога сябе, чальцоў сваёй сям'і, блізкіх сваякоў. Доказы, атрыманыя з парушэннем закона, не маюць юрыдычнай сілы.

Артыкул 28. Кожны мае права на абарону ад пазапраўнага ўмяшання ў яго асабістае жыццё, у тым ліку ад замаху на таямніцу яго допісу, тэлефонных і іншых паведамленняў, на яго гонар і годнасць.

Артыкул 29. Недатыкальнасць жылля і іншых законных уладанняў грамадзян гарантуецца. Ніхто не мае правы без законнай падставы ўвайсці ў жыллё і іншае законнае валоданне грамадзяніна супраць яго волі.

Артыкул 30. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права вольна перасоўвацца і выбіраць месца жыхарства ў межах Рэспублікі Беларусь, пакідаць яе і бесперашкодна вяртацца зваротна.

Артыкул 31. Кожны мае права самастойна вызначаць сваё дачыненне да рэлігіі, аднаасобна або сумесна з іншымі вызнаваць любую рэлігію або не вызнаваць ніякі, выяўляць і распаўсюджваць перакананні, звязаныя з дачыненнем да рэлігіі, удзельнічаць у адпраўленні рэлігійных культаў, рытуалаў, абрадаў, не забароненых законам.

Артыкул 32. Шлюб, сям'я, мацярынства, бацькоўства і дзяцінства знаходзяцца пад абаронай дзяржавы.

Жанчына і мужчына па дасягненні шлюбнага ўзросту маюць права на добраахвотнай аснове ўступіць у шлюб і стварыць сям'ю. Мужы раўнапраўныя ў сямейных адносінах.

Бацькі або твары, іх якія замяняюць, маюць права і абавязаныя выхоўваць дзяцей, клапаціцца аб іх здароўе, развіцці і навучанні. Дзіця не павінен падвяргацца жорсткаму звароту або зневажанню, прыцягвацца да прац, якія могуць нанесці шкоду яго фізічнаму, разумоваму або маральнаму развіццю. Дзеці абавязаныя клапаціцца аб бацьках, а таксама аб тварах, іх якія замяняюць, і аказваць ім дапамога.

Дзеці могуць быць аддзеленыя ад сваёй сям'і супраць волі бацькоў і іншых твараў, іх якія замяняюць, толькі на падставе рашэння суду, калі бацькі або іншыя твары, іх што замяняюць, не выконваюць сваіх абавязкаў.

Жанчынам забяспечваецца падаванне роўных з мужчынамі магчымасцяў у атрыманні адукацыі і прафесійнай падрыхтоўцы, у працы і пасоўванні па службе (працы), у грамадска-палітычнай, культурнай і іншых сферах дзейнасці, а таксама стварэнне ўмоў для аховы іх працы і здароўя.

Моладзі гарантуецца права на яе духоўнае, маральнае і фізічнае развіццё.

Дзяржава стварае неабходныя ўмовы для вольнага і эфектыўнага ўдзелу моладзі ў палітычным, сацыяльным, эканамічным і культурным развіцці.

Артыкул 33. Кожнаму гарантуецца воля меркаванняў, перакананняў і іх вольны выраз.

Ніхто не можа быць прымушаны да выраза сваіх перакананняў або адмове ад іх. Манапалізацыя сродкаў масавай інфармацыі дзяржавай, грамадскімі аб'яднаннямі або асобнымі грамадзянамі, а таксама цэнзура не дапушчаюцца.

Артыкул 34. Грамадзянам Рэспублікі Беларусь гарантуецца права на атрыманне, захоўванне і распаўсюджванне поўнай, пэўнай і своечасовай інфармацыі аб дзейнасці дзяржаўных органаў, грамадскіх аб'яднанняў, аб палітычным, эканамічным, культурным і міжнародным жыцці, стане навакольнага асяроддзя.

Дзяржаўныя органы, грамадскія аб'яднанні, службовыя твары абавязаныя падаць грамадзяніну Рэспублікі Беларусь магчымасць азнаёміцца з матэрыяламі, якія закранаюць яго правы і законныя інтарэсы.

Карыстанне інфармацыяй можа быць абмежавана заканадаўствам у мэтах абароны гонару, вартасці, асабістага і сямейнага жыцця грамадзян і поўнага ажыццяўлення імі сваіх мае рацыю.

Артыкул 35. Воля збораў, мітынгаў, вулічных шэсцяў, дэманстрацый і пікетаванні, не парушаючых правапарадак і правы іншых грамадзян Рэспублікі Беларусь, гарантуецца дзяржавай. Парадак правядзення паказаных мерапрыемстваў вызначаецца законам.

Артыкул 36. Кожны мае права на волю аб'яднанняў.

Суддзі, пракурорскія працаўнікі, супрацоўнікі органаў унутраных спраў, Камітэта дзяржаўнага кантролю, органаў бяспекі, вайскоўцы не могуць быць чальцамі палітычных партый і іншых грамадскіх аб'яднанняў, якія пераследваюць палітычныя мэты.

Артыкул 37. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права ўдзельнічаць у рашэнні дзяржаўных спраў як непасрэдна, так і праз вольна абраных прадстаўнікоў.

Непасрэдны ўдзел грамадзян у кіраванні справамі грамадства і дзяржавы забяспечваецца правядзеннем рэферэндумаў, абмеркаваннем праектаў законаў і пытанняў рэспубліканскага і мясцовага значэння, іншымі вызначанымі законам спосабамі. У парадку, усталяваным заканадаўствам, грамадзяне Рэспублікі Беларусь прымаюць удзел у абмеркаванні пытанняў дзяржаўнага і грамадскага жыцця на рэспубліканскіх і мясцовых зборах.

Артыкул 38. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права вольна абіраць і быць абранымі ў дзяржаўныя органы на аснове ўсеагульнага, роўнага, прамога або ўскоснага выбарчага права пры таемным галасаванні.

Артыкул 39. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь у адпаведнасці са сваімі здольнасцямі, прафесійнай падрыхтоўкай маюць права роўнага доступу да любых пасад у дзяржаўных органах.

Артыкул 40. Кожны мае права накіроўваць асабістыя або калектыўныя звароты ў дзяржаўныя органы.

Дзяржаўныя органы, а таксама службовыя твары абавязаныя разгледзець зварот і даць адказ па істоце ў вызначаны законам тэрмін. Адмова ад разгляду пададзенай заявы павінен быць пісьмова матываваным.

Артыкул 41. Грамадзянам Рэспублікі Беларусь гарантуецца права на працу як найболей годны спосаб самасцвярджэння чалавека, гэта значыць права на выбар прафесіі, роду заняткаў і працы ў адпаведнасці з прызначэннем, здольнасцямі, адукацыяй, прафесійнай падрыхтоўкай і з улікам грамадскіх запатрабаванняў, а таксама на здаровыя і бяспечныя ўмовы працы.

Дзяржава стварае ўмовы для поўнай занятасці насельніцтва. У выпадку незанятасці твару па не якія залежаць ад яго чыннікам яму гарантуецца навучанне новым спецыяльнасцям і падвышэнне кваліфікацыі з улікам грамадскіх запатрабаванняў, а таксама дапаможнік па беспрацоўі ў адпаведнасці з законам.

Грамадзяне маюць права на абарону сваіх эканамічных і сацыяльных інтарэсаў, уключаючы права на аб'яднанне ў прафесійныя саюзы, зняволенне калектыўных дамоў (дамоў) і права на страйк. Прымусовая праца забараняецца, акрамя працы або службы, вызначанай прысудам суду або ў адпаведнасці з законам аб надзвычайным і вайскоўцу становішчы.

Артыкул 42. Тварам, якія працуюць па найманні, гарантуецца справядлівая дзель узнагароды ў эканамічных выніках працы ў адпаведнасці з яго колькасцю, якасцю і грамадскім значэннем, але не ніжэй узроўня, што забяспечвае ім і іх сем'ям вольнае і годнае існаванне.

Жанчыны і мужчыны, сталыя і непаўналетнія маюць права на роўную ўзнагароду за праца роўнай каштоўнасці.

Артыкул 43. Працаўнікі маюць права на адпачынак. Для якія працуюць па найманні гэта права забяспечваецца ўсталяваннем працоўнага тыдня, не што перавышае 40 гадзін, скарочанай працягласцю працы ў начны час, падаваннем штогадовых аплачваных водпускаў, дзён штотыднёвага адпачынку.

Артыкул 44. Дзяржава гарантуе кожнаму права ўласнасці і садзейнічае яе набыццю.

Уласнік мае права валодаць, карыстацца і распараджацца маёмасцю як аднаасобна, так і сумесна з іншымі тварамі. Недатыкальнасць уласнасці, права яе атрымання ў спадчыну ахоўваюцца законам.

Уласнасць, набытая законным спосабам, абараняецца дзяржавай.

Дзяржава заахвочвае і ахоўвае зберажэнні грамадзян, стварае гарантыі звароту ўкладанняў.

Прымусовае адчужэнне маёмасці дапушчаецца толькі па матывах грамадскай неабходнасці пры прытрымліванні ўмоў і парадку, вызначаных законам, са своечасовым і поўным пакрыццём кошту адчужанай маёмасці, а таксама паводле пастановы суду.

Ажыццяўленне права ўласнасці не павінна супярэчыць грамадскай карысці і бяспекі, наносіць шкоды навакольнаму асяроддзю, гісторыка-культурным каштоўнасцям, ушчамляць правы і якія абараняюцца законам інтарэсы іншых твараў.

Артыкул 45. Грамадзянам Рэспублікі Беларусь гарантуецца права на ахову здароўя, уключаючы бясплатнае лячэнне ў дзяржаўных установах аховы здароўя.

Дзяржава стварае ўмовы даступнага для ўсіх грамадзян медыцынскага абслугоўвання.

Права грамадзян Рэспублікі Беларусь на ахову здароўя забяспечваецца таксама развіццём фізічнай культуры і спорту, мерамі па аздараўленні навакольнага асяроддзя, магчымасцю карыстання аздараўленчымі ўстановамі, удасканаленнем аховы працы.

Артыкул 46. Кожны мае права на спрыяльнае навакольнае асяроддзе і на пакрыццё шкоды, прычыненага парушэннем гэтага права.

Дзяржава здзяйсняе кантроль за рацыянальным выкарыстаннем прыродных рэсурсаў у мэтах абароны і паляпшэнні ўмоў жыцця, а таксама аховы і аднаўленні навакольнага асяроддзя.

Артыкул 47. Грамадзянам Рэспублікі Беларусь гарантуецца права на сацыяльнае забеспячэнне ў старасці, у выпадку хваробы, інваліднасці, страты працаздольнасці, страты карміцеля і ў іншых выпадках, прадугледжаных законам. Дзяржава выяўляе адмысловы клопат аб ветэранах вайны і працы, а таксама аб тварах, якія страцілі здароўе пры абароне дзяржаўных і грамадскіх інтарэсаў.

Артыкул 48. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права на жыллё. Гэта права забяспечваецца развіццём дзяржаўнага і дзелі жыллёвага фонду, садзейнічаннем грамадзянам у набыцці жылля.

Грамадзянам, якія жывуць у нястачы ў сацыяльнай абароне, жыллё падаецца дзяржавай і мясцовым самакіраваннем бясплатна або па даступнай для іх плаце ў адпаведнасці з заканадаўствам. Ніхто не можа быць адвольна пазбаўлены жылля.

Артыкул 49. Кожны мае права на адукацыю. Гарантуюцца даступнасць і бясплатнасць агульнай сярэдняй і прафесійна-тэхнічнай адукацыі. Сярэдняя адмысловая і вышэйшая адукацыя даступна для ўсіх у адпаведнасці са здольнасцямі кожнага. Кожны можа на конкурснай аснове бясплатна атрымаць адпаведную адукацыю ў дзяржаўных навучальных установах.

Артыкул 50. Кожны мае права захоўваць сваю нацыянальную прыналежнасць, роўна як ніхто не можа быць прымушаны да азначэння і ўказанню нацыянальнай прыналежнасці.

Абраза нацыянальнай годнасці пераследваецца паводле закона.

Кожны мае права карыстацца роднай мовай, выбіраць мову зносін. Дзяржава гарантуе ў адпаведнасці з законам волю выбару мовы выхавання і навучанні.

Артыкул 51. Кожны мае права на ўдзел у культурным жыцці. Гэта права забяспечваецца агульнай даступнасцю каштоўнасцяў айчыннай і сусветнай культуры, змешчаных у дзяржаўных і грамадскіх фондах, развіццём сеткі культурна-асветных устаноў.

Воля мастацкай, навуковай, тэхнічнай творчасці і выкладання гарантуецца.

Інтэлектуальная ўласнасць ахоўваецца законам.

Дзяржава садзейнічае развіццю культуры, навуковых і тэхнічных даследаванняў на балазе агульных інтарэсаў.

Артыкул 52. Кожны, хто знаходзіцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, абавязаны выконваць яе Канстытуцыю, законы і паважаць нацыянальныя традыцыі.

Артыкул 53. Кожны абавязаны паважаць годнасць, правы, волі, законныя інтарэсы іншых твараў.

Артыкул 54. Кожны абавязаны берагчы гісторыка-культурная, духоўная спадчына і іншыя нацыянальныя ценноcти.

Артыкул 55. Ахова прыроднай серады - доўг кожнага.

Артыкул 56. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь абавязаныя прымаць удзел у фінансаванні дзяржаўных выдаткаў шляхам выплаты дзяржаўных падаткаў, мыт і іншых плацяжоў.

Артыкул 57. Абарона Рэспублікі Беларусь - абавязак і святы доўг грамадзяніна Рэспублікі Беларусь.

Парадак мінання воінскай службы, падставы і ўмовы вызвалення ад воінскай службы альбо замена яе альтэрнатыўнай вызначаюцца законам.

Артыкул 58. Ніхто не можа быць прымушаны да выканання абавязкаў, не прадугледжаных Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь і яе законамі, альбо да адмовы ад сваіх мае рацыю.

Артыкул 59. Дзяржава абавязанае прымаць усё даступныя яму меры для стварэння ўнутранага і міжнароднага парадку, неабходнага для поўнага ажыццяўлення мае рацыю і воляў грамадзян Рэспублікі Беларусь, прадугледжаных Канстытуцыяй.

Дзяржаўныя органы, службовыя і іншыя твары, якім даверана выкананне дзяржаўных функцый, абавязаныя ў межах сваёй кампетэнцыі прымаць неабходныя меры для ажыццяўлення і абароны мае рацыю і воляў асобы.

Гэтыя органы і твары нясуць адказнасць за дзеянні, парушаючыя правы і волі асобы.

Артыкул 60. Кожнаму гарантуецца абарона яго мае рацыю і воляў кампетэнтным, незалежным і бесстароннім судом у вызначаныя законам тэрміны.

З мэтай зашытыя мае рацыю, воляў, гонару і вартасці грамадзяне ў адпаведнасці з законам мае права спагнаць у судовым парадку як маёмасная шкода, так і матэрыяльнае пакрыццё маральнай шкоды.

Артыкул 61. Кожны мае права ў адпаведнасці з міжнародна-прававымі актамі, ратыфікаванымі Рэспублікай Беларусь, звяртацца ў міжнародныя арганізацыі з мэтай абароны сваіх мае рацыю і воляў, калі вычарпаныя ўсе наяўныя ўнутрыдзяржаўныя сродкі прававой абароны.

Артыкул 62. Кожны мае права на юрыдычную дапамогу для ажыццяўлення і абароны мае рацыю і воляў, у тым ліку права карыстацца ў любы момант дапамогай адвакатаў і іншых сваіх прадстаўнікоў у судзе, іншых дзяржаўных органах, органах мясцовага кіравання, на прадпрыемствах, ва ўстановах, арганізацыях, грамадскіх аб'яднаннях і ў адносінах з службовымі тварамі і грамадзянамі. У выпадках, прадугледжаных законам, юрыдычная дапамога аказваецца за рахунак дзяржаўных сродкаў.

Процідзеянне аказанню прававой дапамогі ў Рэспубліцы Беларусь забараняецца.

Артыкул 63. Ажыццяўленне прадугледжаных сапраўднай Канстытуцыяй мае рацыю і воляў асобы можа быць прыпынена толькі ва ўмовах надзвычайнага або вайскоўца становішчы ў парадку і межах, вызначаных Канстытуцыяй і законам.

Пры ажыццяўленні адмысловых мер у перыяд надзвычайнага становішча не могуць абмяжоўвацца правы, прадугледжаныя ў артыкуле 24, часткі трэцяга артыкула 25, артыкулах 26, 31 Канстытуцыі.

Падзел III. Выбарчая сістэма. Рэферэндум.

РАЗДЗЕЛ 1

ВЫБАРЧАЯ СІСТЭМА

Артыкул 64. Выбары дэпутатаў і іншых твараў, абіраных на дзяржаўныя пасады народам, з'яўляюцца ўсеагульнымі: права абіраць маюць грамадзяне Рэспублікі Беларусь, дасягнулыя 18 гадоў.

У выбарах не ўдзельнічаюць грамадзяне, прызнаныя судом недзеяздольнымі, твары, якія змяшчаюцца па прысудзе суду ў месцах пазбаўлення волі. У галасаванні не прымаюць удзелы твару, у дачыненні якіх у парадку, усталяваным крымінальна-працэсуальным заканадаўствам, абраная мера спынення - утрыманне пад вартавых. Любое прамое або ўскоснае абмежаванне выбарчых мае рацыю грамадзян у іншых выпадках з'яўляецца недапушчальным і караецца паводле закона.

Узроставы цэнз дэпутатаў і іншых твараў, абіраных на дзяржаўныя пасады, вызначаецца адпаведнымі законамі, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй.

Артыкул 65. Выбары з'яўляюцца вольнымі: выбарнік асабіста вырашае, ці ўдзельнічаць яму ў выбарах і за каго галасаваць.

Падрыхтоўка і правядзенне выбараў праводзяцца адчынена і галосна.

Артыкул 66. Выбары з'яўляюцца роўнымі: выбарнікі маюць роўную колькасць галасоў.

Кандыдаты, абіраныя на дзяржаўныя пасады, удзельнічаюць у выбарах на роўных падставах.

Артыкул 67. Выбары дэпутатаў з'яўляюцца прамымі: дэпутаты абіраюцца грамадзянамі непасрэдна.

Артыкул 68. Галасаванне на выбарах з'яўляецца таемным: кантроль за волевыяўленнем выбарнікаў падчас галасаванняў забараняецца.

Артыкул 69. Права вылучэнні кандыдатаў у дэпутаты прыналежыць грамадскім аб'яднанням, працоўным калектывам і грамадзянам у адпаведнасці з законам.

Артыкул 70. Выдаткі на падрыхтоўку і правядзенне выбараў здзяйсняюцца за рахунак дзяржавы ў межах вылучаных на гэтыя мэты сродкаў. У выпадках, прадугледжаных законам, выдаткі на падрыхтоўку і правядзенне выбараў могуць здзяйсняцца, за рахунак сродкаў грамадскіх аб'яднанняў, прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый, грамадзян.

Артыкул 71. Правядзенне выбараў забяспечваюць выбарчыя камісіі, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй.

Парадак правядзення выбараў вызначаецца законамі Рэспублікі Беларусь.

Выбары не праводзяцца ў перыяд надзвычайнага або вайскоўца становішчы.

Артыкул 72. Водгук дэпутатаў здзяйсняецца па падставах, прадугледжаным законам.

Галасаванне аб водгуку дэпутата праводзіцца ў парадку, прадугледжаным для абрання дэпутата, па ініцыятыве не меней дваццаці адсоткаў грамадзян, якія валодаюць выбарчым правам і што пражываюць на адпаведнай тэрыторыі.

Падставы і парадак водгуку чальцоў Рады Рэспублікі ўсталёўваюцца законам.

РАЗДЗЕЛ 2

РЭФЕРЭНДУМ (НАРОДНАЕ ГАЛАСАВАННЕ)

Артыкул 73. Для рашэння найважных пытанняў дзяржаўнага і грамадскага жыцця могуць праводзіцца рэспубліканскія і мясцовыя рэферэндумы.

Артыкул 74. Рэспубліканскія рэферэндумы прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь па ўласнай ініцыятыве, а таксама па прапанове Палаты прадстаўнікоў і Рады Рэспублікі, якое прымаецца на іх паасобных паседжаннях большасцю галасоў ад усталяванага Канстытуцыяй складу (поўнага складу) кожнай з палат, альбо па прапанове не меней 450 тысяч грамадзян, якія валодаюць выбарчым правам, у тым ліку не меней 30 тысяч грамадзян ад кожнай з абласцей і гарады Менска.

Прэзідэнт пасля занясення на яго разгляд у адпаведнасці з законам прапаноў Палаты прадстаўнікоў і Рады Рэспублікі альбо грамадзян аб правядзенні рэферэндуму прызначае рэспубліканскі рэферэндум.

Дата правядзення рэферэндуму ўсталёўваецца не пазней трох месяцаў са дня выдання ўказу Прэзідэнта аб прызначэнні рэферэндуму.

Рашэнні, прынятыя рэспубліканскім рэферэндумам, падпісваюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Артыкул 75. Мясцовыя рэферэндумы прызначаюцца адпаведнымі мясцовымі прадстаўнічымі органамі па сваёй ініцыятыве альбо па прапанове не меней дзесяці адсоткаў грамадзян, якія валодаюць выбарчым правам і што пражываюць на адпаведнай тэрыторыі.

Артыкул 76. Рэферэндумы праводзяцца шляхам усеагульнага, вольнага, роўнага і таемнага галасавання.

У рэферэндумах удзельнічаюць грамадзяне Рэспублікі Беларусь, якія валодаюць выбарчым правам.

Артыкул 77. Рашэнні, прынятыя рэферэндумам, могуць быць скасаваныя або змененыя толькі шляхам рэферэндуму, калі іншае не будзе вызначанае рэферэндумам.

Артыкул 78. Парадак правядзення рэспубліканскіх і мясцовых рэферэндумаў, а таксама пералік пытанняў, якія не могуць быць вынесеныя на рэферэндум, вызначаюцца законам Рэспублікі Беларусь.

Падзел IV. Прэзідэнт, Парламент, Урад, Суд.

РАЗДЗЕЛ 3

ПРЭЗІДЭНТ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

Артыкул 79. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь з'яўляецца Раздзелам дзяржавы, гарантам Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, мае рацыю і воляў чалавека і грамадзяніна.

Прэзідэнт увасабляе адзінства народа, гарантуе рэалізацыю асноўных кірункаў унутранай і знешняй палітыкі, уяўляе Рэспубліку Беларусь у адносінах з іншымі дзяржавамі і міжнароднымі арганізацыямі. Прэзідэнт прымае меры па ахове суверэнітэту Рэспублікі Беларусь, яе нацыянальнай бяспекі і тэрытарыяльнай цэласнасці, забяспечвае палітычную і эканамічную стабільнасць, пераемнасць і ўзаемадзеянне органаў дзяржаўнай улады, здзяйсняе пасрэдніцтва паміж органамі дзяржаўнай улады.

Прэзідэнт валодае недатыкальнасцю, яго гонар і годнасць ахоўваюцца законам.

Артыкул 80. Прэзідэнтам можа быць абраны грамадзянін Рэспублікі Беларусь па нараджэнні, не маладзей 35 гадоў, які валодае выбарчым правам і стала што пражывае ў Рэспубліцы Беларусь не меней дзесяці гадоў непасрэдна перад выбарамі.

Артыкул 81. Прэзідэнт абіраецца на пяць гадоў непасрэдна народам Рэспублікі Беларусь на аснове ўсеагульнага, вольнага, роўнага і прамога выбарчага права пры таемным галасаванні.

Кандыдаты на пасаду Прэзідэнта высоўваюцца грамадзянамі Рэспублікі Беларусь пры наяўнасці не меней 100 тысяч подпісаў выбарнікаў.

Выбары Прэзідэнта прызначаюцца Палатай прадстаўнікоў не пазней чым за пяць месяцаў і праводзяцца не пазней чым за два месяца да заканчэння тэрміна паўнамоцтваў папярэдняга Прэзідэнта.

Калі пасада Прэзідэнта апынулася вакантнай, выбары праводзяцца не раней чым праз 30 дзён і не пазней чым праз 70 дзён са дня адкрыцця вакансіі.

Артыкул 82 . Лічыцца, што выбары адбыліся, калі ў галасаванні прынялі ўдзел больш паловы грамадзян Рэспублікі Беларусь, уключаных у спіс выбарнікаў.

Прэзідэнт лічыцца абраным, калі за яго прагаласавала больш паловы грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія прынялі ўдзел у галасаванні.

Калі ні адзін з кандыдатаў не набраў неабходнай колькасці галасоў, то ў двухтыднёвы тэрмін праводзіцца другі тур галасавання па двух кандыдатам, якія атрымалі найбольшая колькасць галасоў выбарнікаў. Абраным лічыцца кандыдат у Прэзідэнты, які атрымаў пры паўторным галасаванні больш паловы галасоў выбарнікаў, што прынялі ўдзел у галасаванні. Парадак правядзення выбараў Прэзідэнта вызначаецца законам Рэспублікі Беларусь.

Артыкул 83. Прэзідэнт уступае ў пасаду пасля прынясення Прысягі наступнага ўтрымання:

" Уступаючы ў пасаду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, урачыста клянуся дакладна служыць народу Рэспублікі Беларусь, паважаць і ахоўваць правы і волі чалавека і грамадзяніна, выконваць і абараняць Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь, свята і добрасумленна выконваць ускладзеныя на мяне высокія абавязкі".

Прысяга прыносіцца ва ўрачыстым становішчы ў прысутнасці дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў і чальцоў Рады Рэспублікі, суддзяў Канстытуцыйнага, Вярхоўнага і Вышэйшага Гаспадарчага судоў не пазней двух месяцаў са дня абрання Прэзідэнта. З моманту прынясення Прысягі ізноў абраным Прэзідэнтам паўнамоцтва папярэдняга Прэзідэнта спыняюцца.

Артыкул 84. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь:

"        прызначае рэспубліканскія рэферэндумы;

"        прызначае чарговыя і пазачарговыя выбары ў Палату прадстаўнікоў, Рада Рэспублікі і мясцовыя прадстаўнічыя органы;

"        распускае палаты ў выпадках і ў парадку, прадугледжаных Канстытуцыяй;

"        прызначае шэсць чальцоў Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў;

"        утворыць, касуе і рэарганізуе Адміністрацыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, іншыя органы дзяржаўнага кіравання, а таксама кансультатыўна-дарадчыя і іншыя органы пры Прэзідэнце;

"        з згоды Палаты прадстаўнікоў прызначае на пасаду Прэм'ер-міністра;

"        вызначае структуру Ўрады Рэспублікі Беларусь, прызначае на пасаду і вызваляе ад пасады намеснікаў Прэм'ер-міністра, міністраў і іншых чальцоў Урада, прымае рашэнне аб адстаўцы Ўрады або яго чальцоў;

"        з згоды Рады Рэспублікі прызначае на пасаду Старшыні Канстытуцыйнага Суду, Старшыні Вярхоўнага Суду, Старшыні Вышэйшага Гаспадарчага Суду з ліку суддзяў гэтых судоў;

"        з згоды Рады Рэспублікі прызначае на пасаду суддзяў Вярхоўнага Суду, суддзяў Вышэйшага Гаспадарчага Суду, Старшыні Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў, Генеральнага пракурора, Старшыні і чальцоў Кіравання Нацыянальнага банка;

"        прызначае шэсць суддзяў Канстытуцыйнага Суду, іншых суддзяў Рэспублікі Беларусь;

"        вызваляе ад пасады Старшыні і суддзяў Канстытуцыйнага Суду, Старшыні і суддзяў Вярхоўнага Суду, Старшыні і суддзяў Вышэйшага Гаспадарчага Суду, Старшыні і чальцоў Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў, Генеральнага пракурора, Старшыні і чальцоў Кіравання Нацыянальнага банка па падставах, прадугледжаным законам, з апавяшчэннем Рады Рэспублікі;

"        прызначае на пасаду і вызваляе ад пасады Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю;

"        звяртаецца з пасланнямі да народа Рэспублікі Беларусь аб становішчы ў дзяржаве і аб асноўных кірунках унутранай і знешняй палітыкі;

"        звяртаецца з штогадовымі пасланнямі да Парламента, якія заслухоўваюцца без абмеркавання на паседжаннях Палаты прадстаўнікоў і Рады Рэспублікі; мае права ўдзельнічаць у працы Парламента і яго органаў, выступаць перад імі ў любы час з прамовай або паведамленнем;

"        мае права старшынстваваць на паседжаннях Урады Рэспублікі Беларусь;

"        прызначае кіраўнікоў рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання і вызначае іх статут; прызначае прадстаўнікоў Прэзідэнта ў Парламенце і іншых службовых твараў, пасады якіх вызначаныя ў адпаведнасці з заканадаўствам, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй;

"        вырашае пытанні аб прыёме ў грамадзянства Рэспублікі Беларусь, яго спыненні і падаванні сховішча;

"        усталёўвае дзяржаўныя святы і святочныя дні, узнагароджвае дзяржаўнымі ўзнагародамі, прысвойвае класныя чыны і званні;

"        здзяйсняе памілаванне асуджаных;

"        вядзе перамовы і падпісвае міжнародныя дамовы, прызначае і адклікае дыпламатычных прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь у замежных дзяржавах і пры міжнародных арганізацыях;

"        прымае даверчыя і водгукі граматы акрэдытаваных пры ім дыпламатычных прадстаўнікоў замежных дзяржаў;

"        у выпадку стыхійнай бядоты, катастрофы, а таксама беспарадкаў, якія суправаджаюцца гвалтам альбо пагрозай гвалту са боку групы твараў і арганізацый, у выніку якіх узнікае небяспеку жыцця і здароўю людзей, тэрытарыяльнай цэласнасці і існаванню дзяржавы, уводзіць на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь або ў асобных яе мясцовасцях надзвычайнае становішча з занясеннем у трохдзённы тэрмін прынятага рашэння на сцвярджэнне Рады Рэспублікі;

"        у выпадках, прадугледжаных заканадаўствам, мае права адкласці правядзенне страйку або прыпыніць яе, але не больш за на трохмесяцовы тэрмін;

"        падпісвае законы; мае права ў парадку, усталяваным Канстытуцыяй, вярнуць закон або асобныя яго становішча са сваімі пярэчаннямі ў Палату прадстаўнікоў;

"        мае права адмяняць акты Ўрады;

"        непасрэдна або праз ствараемыя ім органы здзяйсняе кантроль за прытрымліваннем заканадаўства мясцовымі органамі кіравання і самакіраванні; мае права прыпыняць рашэнні мясцовых Рад дэпутатаў і адмяняць рашэнні мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў у выпадку неадпаведнасці іх заканадаўству;

"        фармуе і ўзначальвае Раду Бяспекі Рэспублікі Беларусь; прызначае на пасаду і вызваляе ад пасады Дзяржаўнага сакратара Рады Бяспекі;

"        з'яўляецца Галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Рэспублікі Беларусь; прызначае на пасады і вызваляе ад пасад вышэйшае камандаванне Ўзброеных Сіл;

"        уводзіць на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь у выпадку ваеннай пагрозы або напады ваеннае становішча, аб'яўляе поўную або частковую мабілізацыю з занясеннем у трохдзённы тэрмін прынятага рашэння на сцвярджэнне Рады Рэспублікі;

"        здзяйсняе іншыя паўнамоцтвы, ускладзеныя на яго Канстытуцыяй і законамі.

Артыкул 85. Прэзідэнт на аснове і ў адпаведнасці з Канстытуцыяй выдае ўказы і распараджэнні, якія маюць абавязковую сілу на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. У выпадках, прадугледжаных Канстытуцыяй, Прэзідэнт выдае дэкрэты, якія маюць сілу законаў. Прэзідэнт непасрэдна або праз ствараемыя ім органы забяспечвае выкананне дэкрэтаў, указаў і распараджэнняў.

Артыкул 86. Прэзідэнт не можа займаць іншыя пасады, атрымоўваць апроч заработнай платы грашовыя ўзнагароды, за выключэннем ганарараў за творы навукі, літаратуры і мастацтвы.

Прэзідэнт прыпыняе чалецтва ў палітычных партыях і іншых грамадскіх аб'яднаннях, якія пераследваюць палітычныя мэты, на ўвесь тэрмін паўнамоцтваў.

Артыкул 87. Прэзідэнт можа ў любы час падаць у адстаўку. Адстаўка Прэзідэнта прымаецца Палатай прадстаўнікоў.

Артыкул 88. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь можа быць датэрмінова вызвалены ад пасады пры ўстойлівай няздольнасці па стане здароўя здзяйсняць абавязкі Прэзідэнта. Рашэнне аб датэрміновым вызваленні Прэзідэнта прымаецца большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў і большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу Рады Рэспублікі на падставе зняволення адмыслова ствараемай палатамі камісіі.

Прэзідэнт можа быць зрушаны з пасады ў сувязі з здзяйсненнем дзяржаўнай здрады або іншага цяжкага злачынства. Рашэнне аб вылучэнні абвінавачвання і яго расследаванні ў гэтым выпадку лічыцца прынятым, калі за яго прагаласавала большасць ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў па прапанове не меней адной траціны яе дэпутатаў. Расследаванне абвінавачвання арганізуецца Радай Рэспублікі. Прэзідэнт лічыцца зрушаным з пасады, калі за гэтае рашэнне прагаласавала не меней двух трацін ад поўнага складу Рады Рэспублікі, а таксама не меней двух трацін ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў.

Непрыняцце Радай Рэспублікі і Палатай прадстаўнікоў рашэння аб зрушэнні Прэзідэнта з пасады на працягу месяца са дня вылучэння абвінавачвання азначае адхіленне абвінавачвання. Прапанова аб зрушэнні Прэзідэнта з пасады не можа ініцыявацца ў перыяд разгляду ў адпаведнасці з Канстытуцыяй пытання аб датэрміновым спыненні паўнамоцтваў Парламента.

У выпадку зрушэння Прэзідэнта ў сувязі з здзяйсненнем злачынства дзела па істоце абвінавачвання разглядаецца Вярхоўным Судом.

Артыкул 89. У выпадку вакансіі пасады Прэзідэнта або немагчымасці выканання ім сваіх абавязкаў па падставах, прадугледжаным Канстытуцыяй, яго паўнамоцтва да прынясення Прысягі ізноў абраным Прэзідэнтам пераходзяць да Прэм'ера-міністру.

РАЗДЗЕЛ 4

ПАРЛАМЕНТ - НАЦЫЯНАЛЬНЫ ЗБОР

Артыкул 90. Парламент - Нацыянальны збор Рэспублікі Беларусь з'яўляецца прадстаўнічым і заканадаўчым органам Рэспублікі Беларусь.

Парламент складаецца з двух палат - Палаты прадстаўнікоў і Рады Рэспублікі.

Артыкул 91. Склад Палаты прадстаўнікоў - 110 дэпутатаў. Абранне дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў здзяйсняецца ў адпаведнасці з законам на аснове ўсеагульнага, вольнага, роўнага, прамога выбарчага права пры таемным галасаванні.

Рада Рэспублікі з'яўляецца палатай тэрытарыяльнага прадстаўніцтва. Ад кожнай вобласці і гарады Менска таемным галасаваннем абіраюцца на паседжаннях дэпутатаў мясцовых Рад дэпутатаў базавага ўзроўня кожнай вобласці і гарады Менска па васьмі чальцоў Рады Рэспублікі. Восем чальцоў Рады Рэспублікі прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Выбары новага складу палат Парламента прызначаюцца не пазней чатырох месяцаў і праводзяцца не пазней 30 дзён да канчатка паўнамоцтваў палат дзеючага склікання.

Пазачарговыя выбары палат Парламента праводзяцца на працягу трох месяцаў са дня датэрміновага спынення паўнамоцтваў палат Парламента.

Артыкул 92. Дэпутатам Палаты прадстаўнікоў, можа быць грамадзянін Рэспублікі Беларусь, дасягнулы 21 года.

Чальцом Рады Рэспублікі можа быць грамадзянін Рэспублікі Беларусь, дасягнулы 30 гадоў і пражылы на тэрыторыі адпаведнай вобласці, гарады Менска не меней пяці гадоў.

Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў здзяйсняюць свае паўнамоцтвы ў Парламенце на прафесійнай аснове, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў можа быць адначасова чальцом Урады.

Адзін і тое ж твар не можа адначасова з'яўляцца чальцом двух палат Парламента. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў не можа быць дэпутатам мясцовай Рады дэпутатаў. Чалец Рады Рэспублікі не можа быць адначасова чальцом Урады. Не дапушчаецца сумяшчэнне абавязкаў дэпутата Палаты прадстаўнікоў, чальца Рады Рэспублікі з адначасовым заняткам пасады Прэзідэнта альбо суддзі.

Артыкул 93. Тэрмін паўнамоцтваў Парламента - чатыры года. Паўнамоцтвы Парламента могуць быць падоўжаныя на падставе закона толькі ў выпадку вайны.

Першая пасля выбараў сесія палат Парламента склікаецца Цэнтральнай камісіяй па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў і пачынае сваю працу не пазней чым праз 30 дзён пасля выбараў. Адлік трыццацідзённага тэрміна для склікання і пачаткі працы першай сесіі Палаты прадстаўнікоў здзяйсняецца са дня другога тура галасавання па выбарах яе новага складу. Калі другі тур галасавання па выбарах у Палату прадстаўнікоў не праводзіцца, адлік трыццацідзённага тэрміна здзяйсняецца са дня правядзення першага тура агульных выбараў у Рэспубліцы Беларусь. Адлік трыццацідзённага тэрміна для склікання і пачаткі працы першай сесіі Рады Рэспублікі здзяйсняецца са дня першага паседжання дэпутатаў мясцовых Рад дэпутатаў базавага ўзроўня па выбарах чальцоў Рады Рэспублікі ад вобласці або гарады Менска.

У выпадках і ў парадку, прадугледжаных Канстытуцыяй, паўнамоцтвы Палаты прадстаўнікоў або Рады Рэспублікі могуць быць спыненыя датэрмінова. З спыненнем паўнамоцтваў Палаты прадстаўнікоў або Рады Рэспублікі па рашэнні Прэзідэнта могуць быць таксама спыненыя паўнамоцтвы адпаведна Рады Рэспублікі або Палаты прадстаўнікоў.

Артыкул 94. Паўнамоцтвы Палаты прадстаўнікоў могуць быць датэрмінова спыненыя пры адмове ў даверы Ўраду, выразе вотуму недаверу Ўраду альбо двухразовай адмове ў лецішчы згоды на прызначэнне Прэм'ер-міністра.

Паўнамоцтвы Палаты прадстаўнікоў альбо Рады Рэспублікі могуць быць таксама датэрмінова спыненыя на падставе зняволення Канстытуцыйнага Суду ў выпадку сістэматычнага або грубіянскага парушэння палатамі Парламента Канстытуцыі.

Рашэнні па гэтых пытаннях Прэзідэнт прымае не пазней чым у двухмесяцовы тэрмін пасля афіцыйных кансультацый з старшынямі палат.

Палаты не могуць быць распушчаныя ў перыяд надзвычайнага або вайскоўца становішчы, у апошнія шэсць месяцаў паўнамоцтваў Прэзідэнта, у перыяд рашэння палатамі пытання аб датэрміновым вызваленні або зрушэнні Прэзідэнта з пасады.

Не дапушчаецца роспуск палат на працягу года са дня іх першых паседжанняў.

Артыкул 95. Палаты збіраюцца на дзве чарговыя сесіі ў год.

Першая сесія адчыняецца 2 кастрычніка; яе працягласць не можа быць больш васьмідзесяці дзён.

Другая сесія адчыняецца 2 красавіка; яе працягласць не можа быць больш дзевяноста дзён.

Калі 2 кастрычніка або 2 красавіка прыходзяцца на непрацоўны дзень, то сесія адчыняецца ў першы наступны за ім працоўны дзень.

Палата прадстаўнікоў. Рада Рэспублікі ў выпадку адмысловай неабходнасці склікаюцца на пазачарговую сесію па ініцыятыве Прэзідэнта, а таксама па патрабаванні большасці не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу кожнай з палат па вызначанай позве дня.

Пазачарговыя сесіі склікаюцца ўказамі Прэзідэнта.

Артыкул 96. Палата прадстаўнікоў абірае з свайго складу Старшыні Палаты прадстаўнікоў і яго намесніка.

Рада Рэспублікі абірае з свайго складу Старшыні Рады Рэспублікі і яго намесніка.

Старшыні Палаты прадстаўнікоў і Рады Рэспублікі, іх намеснікі вядуць паседжанні і ведаюць унутраным распарадкам палат.

Палата прадстаўнікоў і Рада Рэспублікі з свайго складу абіраюць сталыя камісіі і іншыя органы для вядзення законапраектнай працы, папярэдняга разгляду і падрыхтоўкі пытанняў, якія адносяцца да вядзення палат.

Артыкул 97. Палата прадстаўнікоў:

1.      разглядае па прапанове Прэзідэнта альбо па ініцыятыве не меней 150 тысяч грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія валодаюць выбарчым правам, праекты законаў аб занясенні змен і дадаткаў у Канстытуцыю, аб тлумачэнні Канстытуцыі;

2.      разглядае праекты законаў, у тым ліку аб сцвярджэнні асноўных кірункаў унутранай і знешняй палітыкі Рэспублікі Беларусь; ваеннай дактрыны; ратыфікацыі і дэнансацыі міжнародных дамоў; аб асноўным утрыманні і прынцыпах ажыццяўлення мае рацыю, воляў і абавязкаў грамадзян; аб грамадзянстве, статуце замежнікаў і твараў без грамадзянства; аб правах нацыянальных меншасцяў; аб сцвярджэнні рэспубліканскага бюджэту і справаздачы аб яго выкананні; усталяванні рэспубліканскіх падаткаў і збораў; аб прынцыпах ажыццяўлення адносін уласнасці; аб асновах сацыяльнай абароны; аб прынцыпах рэгулявання працы і занятасці: аб шлюбе, сям'і, дзяцінстве, мацярынстве, бацькоўстве, выхаванні, адукацыі, культуры і ахове здароўя; аб ахове навакольнага асяроддзя і рацыянальным выкарыстанні прыродных рэсурсаў, аб азначэнні парадку рашэння пытанняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнай прылады дзяржавы; аб мясцовым самакіраванні; аб судаўладкаванні, судаводстве і статуце суддзяў; аб крымінальнай адказнасці; аб амністыі; аб аб'яве вайны і аб зняволенні свету; аб прававым рэжыме вайскоўца і надзвычайнага становішча; аб усталяванні дзяржаўных узнагарод; аб тлумачэнні законаў:

3.      прызначае выбары Прэзідэнта;

4.      дае згоду Прэзідэнту на прызначэнне Прэм'ер-міністра;

5.      заслухоўвае даклад Прэм'ер-міністра аб праграме дзейнасці Ўрада і ўхваляе або адхіляе праграму; паўторнае адхіленне палатай праграмы азначае выраз вотуму недаверу Ўраду;

6.      разглядае па ініцыятыве Прэм'ер-міністра пытанне аб даверы Ўраду;

7.      па ініцыятыве не меней адной траціны ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў выяўляе вотум недаверу Ўраду; пытанне аб адказнасці Ўрады не можа быць пастаўлены на працягу года пасля ўхвалы праграмы яго дзейнасці;

8.      прымае адстаўку Прэзідэнта;

9.      высоўвае большасцю галасоў ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў абвінавачванне супраць Прэзідэнта ў здзяйсненні дзяржаўнай здрады або іншага цяжкага злачынства; на падставе адпаведнага рашэння Рады Рэспублікі прымае большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу рашэнне аб зрушэнні Прэзідэнта з пасады;

10.    адмяняе распараджэнні Старшыню Палаты прадстаўнікоў.

Палата прадстаўнікоў можа прымаць рашэнні па іншых пытаннях, калі гэта прадугледжана Канстытуцыяй.

Артыкул 98. Рада Рэспублікі:

1.      ухваляе або адхіляе прынятыя Палатай прадстаўнікоў праекты законаў аб занясенні змен і дадаткаў у Канстытуцыю; аб тлумачэнні Канстытуцыі; праекты іншых законаў;

2.      дае згоду на прызначэнне Прэзідэнтам Старшыні Канстытуцыйнага Суду, Старшыні і суддзяў Вярхоўнага Суду, Старшыні і суддзяў Вышэйшага Гаспадарчага Суду, Старшыні Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў, Генеральнага пракурора, Старшыні і чальцоў Кіравання Нацыянальнага банка;

3.      абірае шэсць суддзяў Канстытуцыйнага Суду;

4.      абірае шэсць чальцоў Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў:

5.      адмяняе рашэнні мясцовых Рад дэпутатаў, не адпаведныя заканадаўству;

6.      прымае рашэнне аб роспуску мясцовай Рады дэпутатаў у выпадку сістэматычнага або грубіянскага парушэння ім патрабаванняў заканадаўства і ў іншых выпадках, прадугледжаных законам;

7.      разглядае высунутае Палатай прадстаўнікоў абвінавачванне супраць Прэзідэнта ў здзяйсненні дзяржаўнай здрады або іншага цяжкага злачынства, прымае рашэнне аб яго расследаванні. Пры наяўнасці падстаў большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу прымае рашэнне аб зрушэнні Прэзідэнта з пасады;

8.      разглядае ўказы Прэзідэнта аб уводзінах надзвычайнага становішча, вайскоўца становішчы, поўнай або частковай мабілізацыі і не пазней чым у трохдзённы тэрмін пасля іх занясення прымае адпаведнае рашэнне.

9.      Рада Рэспублікі можа прымаць рашэнні па іншых пытаннях, калі гэта прадугледжана Канстытуцыяй.

Артыкул 99. Права заканадаўчай ініцыятывы прыналежыць Прэзідэнту, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў, Радзе Рэспублікі, Ураду, а таксама грамадзянам, які валодае выбарчым правам, у колькасці не меней 50 тысяч чалавек і рэалізуецца ў Палаце прадстаўнікоў.

Законапраекты, следствам прыняцця якіх можа быць скарачэнне дзяржаўных сродкаў, стварэнне або павелічэнне выдаткаў, могуць уносіцца ў Палату прадстаўнікоў толькі з згоды Прэзідэнта альбо па ім даручэнню - Урады.

Прэзідэнт, альбо па ім даручэнню Ўрад маюць права ўносіць прапановы ў Палату прадстаўнікоў і Рада Рэспублікі аб аб'яве разгляду праекту закона тэрміновым. Палата прадстаўнікоў і Рада Рэспублікі ў гэтым выпадку павінны разгледзець дадзены праект на працягу дзесяці дзён са дня занясення на іх разгляд.

Па патрабаванні Прэзідэнта альбо, з яго згоды, Урады Палата прадстаўнікоў, Рада Рэспублікі на сваіх паседжаннях прымаюць рашэнні, галасуючы ў цэлым за ўвесь занесены Прэзідэнтам або Ўрадам праект або яго частка, захаваўшы толькі тыя папраўкі, якія прапанаваныя або прынятыя Прэзідэнтам альбо Ўрадам.

Артыкул 100. Любы законапраект, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй, спачатку разглядаецца ў Палаце прадстаўнікоў, а затым у Радзе Рэспублікі.

Законапраект, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных Канстытуцыяй, становіцца законам пасля прыняцця Палатай прадстаўнікоў і ўхвалы Радай Рэспублікі большасцю галасоў ад поўнага складу кожнай палаты.

Прынятыя Палатай прадстаўнікоў законапраекты на працягу пяці дзён перадаюцца на разгляд у Раду Рэспублікі, дзе могуць разглядацца не больш дваццаці дзён, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй.

Закон лічыцца ўхваленай Радай Рэспублікі, калі за яго прагаласавала большасць ад поўнага складу Рады Рэспублікі, альбо калі на працягу дваццаці дзён, а пры аб'яве законапраекта тэрміновым- дзесяці дзён са дня занясення ён не быў разгледжаны Радай Рэспублікі. У выпадку адхілення законапраекта Радай Рэспублікі палаты могуць стварыць пагаджальную камісію, фармаваную на парытэтнай аснове, для пераадолення ўзніклых рознагалоссяў. Тэкст законапраекта, выпрацаваны пагаджальнай камісіяй, уяўляецца на ўхвалу абедзвюх палат.

Калі пагаджальнай камісіяй не прыняты ўзгоднены тэкст законапраекта. Прэзідэнт альбо па ім даручэнню Ўрад могуць запатрабаваць, каб Палата прадстаўнікоў прыняла канчатковае рашэнне. Закон лічыцца прынятым Палатай прадстаўнікоў пры ўмове, што за яго прагаласавала не меней двух трацін ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў.

Закон, прыняты Палатай прадстаўнікоў і ўхвалены Радай Рэспублікі, альбо прыняты Палатай прадстаўнікоў у парадку, прадугледжаным сапраўдным артыкулам, уяўляецца ў дзесяцідзённы тэрмін Прэзідэнту на подпіс. Калі Прэзідэнт згодзен з тэкстам закона, ён яго падпісвае. Калі Прэзідэнт не вяртае які-небудзь закон на працягу двух тыдняў пасля таго, як ён быў яму прадстаўлены, закон лічыцца падпісаным. Закон не лічыцца падпісаным і не ўступае ў сілу, калі ён не мог быць вернуты ў Парламент у сувязі з канчаткам сесіі.

Пры нязгодзе з тэкстам закона Прэзідэнт вяртае яго са сваімі пярэчаннямі ў Палату прадстаўнікоў, якая павінна разгледзець закон з пярэчаннямі Прэзідэнта не пазней трыццаці дзён. Калі закон будзе прыняты Палатай прадстаўнікоў большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу, ён разам з пярэчаннямі Прэзідэнта ў пяцідзённы тэрмін накіроўваецца ў Раду Рэспублікі, які таксама павінен разгледзець яго паўторна не пазней дваццаці дзён. Закон лічыцца прынятым, калі ён ухвалены большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу Рады Рэспублікі. Закон пасля пераадолення Палатай прадстаўнікоў і Радай Рэспублікі пярэчанняў Прэзідэнта падпісваецца Прэзідэнтам у пяцідзённы тэрмін. Закон уступае ў сілу і ў тым выпадку, калі ён не будзе падпісаны Прэзідэнтам у гэты тэрмін.

У такім жа парадку палатамі разглядаюцца пярэчанні Прэзідэнта на асобныя становішчы закона, якія вяртаюцца для паўторнага галасавання. У гэтым выпадку да вынясення адпаведнага рашэння Палатай прадстаўнікоў і Радай Рэспублікі закон падпісваецца Прэзідэнтам і ўступае ў сілу, за выключэннем тых становішчаў, адносна якіх маюцца пярэчанні Прэзідэнта.

Артыкул 101. Палата прадстаўнікоў і Рада Рэспублікі законам, прынятай большасцю галасоў ад поўнага складу палат, па прапанове Прэзідэнта могуць дэлегаваць яму заканадаўчыя паўнамоцтвы на выданне дэкрэтаў, якія маюць сілу закона. Гэты закон павінен вызначаць прадмет рэгулявання і тэрмін паўнамоцтваў Прэзідэнта на выданне дэкрэтаў.

Не дапушчаецца дэлегаванне паўнамоцтваў Прэзідэнту на выданне дэкрэтаў, якія прадугледжваюць змена і дадатак Канстытуцыі, яе тлумачэнне; змена і дадатак праграмных законаў; сцвярджэнне рэспубліканскага бюджэту і справаздачы аб яго выкананні; змена парадку выбараў Прэзідэнта і Парламента. абмежаванне канстытуцыйных мае рацыю і воляў грамадзян. Закон аб дэлегаванні заканадаўчых паўнамоцтваў Прэзідэнту не можа дазваляць яму змена гэтага закона, а таксама падаваць права прымаць нормы, якія маюць зваротную сілу. У сілу адмысловай неабходнасці Прэзідэнт па сваёй ініцыятыве альбо па прапанове Ўрады можа выдаваць часовыя дэкрэты, якія маюць сілу закона. Калі такія дэкрэты выдаюцца па прапанове Ўрады, яны змацоўваюцца подпісам Прэм'ер-міністра. Часовыя дэкрэты павінны быць у трохдзённы тэрмін прадстаўленыя для наступнага разгляду Палатай прадстаўнікоў, а затым Радай Рэспублікі. Гэтыя дэкрэты захоўваюць сілу, калі яны не скасаваныя большасцю не меней двух трацін галасоў ад поўнага складу кожнай з палат. Палаты могуць рэгуляваць законам дачынення, узніклыя на аснове дэкрэтаў, якія скасаваныя.

Артыкул 102. Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў і чальцы Рады Рэспублікі карыстаюцца недатыкальнасцю пры выразе сваіх меркаванняў і ажыццяўленні сваіх паўнамоцтваў. Гэта не ставіцца да абвінавачвання іх у паклёпе і абразе.

На працягу тэрміна сваіх паўнамоцтваў дэпутаты Палаты прадстаўнікоў і чальцы Рады Рэспублікі могуць быць арыштаваныя, іншай выявай пазбаўленыя асабістай волі толькі з папярэдняй згоды адпаведнай палаты, за выключэннем здзяйснення дзяржаўнай здрады або іншага цяжкага злачынства, а таксама затрыманні на месцы здзяйснення злачынства.

Крымінальная справа ў дачыненні дэпутата Палаты прадстаўнікоў або чальца Рады Рэспублікі разглядаецца Вярхоўным Судом.

Артыкул 103. Паседжанні палат з'яўляюцца адчыненымі. Палаты, калі гэтага патрабуюць інтарэсы дзяржавы, могуць прыняць рашэнне аб правядзенні зачыненага паседжання большасцю галасоў ад іх поўнага складу. Падчас паседжанняў, у тым ліку і зачыненых. Прэзідэнт, яго прадстаўнікі, Прэм'ер-міністр і чальцы Ўрады могуць выступаць па-за чаргой якія запісаліся для выступу столькі раз, колькі яны гэтага запатрабуюць.

Адно паседжанне ў месяц рэзярвуецца для пытанняў дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў і чальцоў Рады Рэспублікі і адказаў Урада.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў, чалец Рады Рэспублікі мае права звярнуцца з запытам да Прэм'ера-міністру, чальцам Урады, кіраўнікам дзяржаўных органаў, якія ўтвараюцца або абіраных Парламентам. Запыт павінен быць уключаны ў позву дня палаты. Адказ на запыт належыць даць на працягу дваццаці сесійных дзён у парадку, усталяваным палатай Парламента.

Паседжанне палаты лічыцца правамоцным пры ўмове, што на ім прысутнічае не меней двух трацін дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў або чальцоў Рады Рэспублікі ад поўнага складу палаты.

Галасаванне ў Палаце прадстаўнікоў і Радзе Рэспублікі адчыненае і здзяйсняецца асабіста дэпутатам, чальцом Рады Рэспублікі шляхам падачы голасу "за" або "супраць". Таемнае галасаванне праводзіцца толькі пры рашэнні кадравых пытанняў.

Артыкул 104. Рашэнні Палаты прадстаўнікоў прымаюцца ў форме законаў і пастаноў. Пастановы Палаты прадстаўнікоў прымаюцца па пытаннях распарадчага і кантрольнага характару.

Рашэнні Рады Рэспублікі прымаюцца ў форме пастаноў.

Рашэнні палат лічацца прынятымі пры ўмове, што за іх прагаласавала большасць ад поўнага складу палат, калі іншае не прадугледжана Канстытуцыяй.

Законы аб асноўных кірунках унутранай і знешняй палітыкі Рэспублікі Беларусь, аб ваеннай дактрыне Рэспублікі Беларусь з'яўляюцца праграмнымі і лічацца прынятымі пры ўмове, калі за іх прагаласавала не меней двух трацін ад поўнага складу палат.

Законы падлягаюць неадкладнаму апублікаванню пасля іх падпісання і ўступаюць у сілу праз дзесяць дзён пасля апублікавання, калі ў самім законе не ўсталяваны іншы тэрмін. У такім жа парадку публікуюцца і ўступаюць у сілу дэкрэты Прэзідэнта.

Закон не мае зваротнай сілы, за выключэннем выпадкаў, калі ён змякчае або адмяняе адказнасць грамадзян.

Артыкул 105. Парадак дзейнасці Палаты прадстаўнікоў, Рады Рэспублікі, іх органаў, дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў і чальцоў Рады Рэспублікі вызначаецца рэгламентамі палат, якія падпісваюцца старшынямі палат.

РАЗДЗЕЛ 5

УРАД - РАДА МІНІСТРАЎ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

Артыкул 106. Выканаўчую ўладу ў Рэспубліцы Беларусь здзяйсняе Ўрад - Рада Міністраў Рэспублікі Беларусь - цэнтральны орган дзяржаўнага кіравання.

Урад у сваёй дзейнасці падсправаздачна Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь і адказна перад Парламентам Рэспублікі Беларусь.

Урад складае свае паўнамоцтвы перад ізноў абраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Урад Рэспублікі Беларусь складаецца з Прэм'ер-міністра, яго намеснікаў і міністраў. У склад Урады могуць уваходзіць і кіраўнікі іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання.

Прэм'ер-міністр прызначаецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь з згоды Палаты прадстаўнікоў. Рашэнне па гэтым пытанні прымаецца Палатай прадстаўнікоў не пазней чым у двухтыднёвы тэрмін са дня занясення прапановы па кандыдатуры Прэм'ер-міністра. У выпадку двухразовай адмовы ў лецішчы згоды на прызначэнне Прэм'ер-міністра Палатай прадстаўнікоў Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь мае права прызначыць выканаўцы абавязкаў Прэм'ер-міністра, распусціць Палату прадстаўнікоў і прызначыць новыя выбары.

Працай Урады кіруе Прэм'ер-міністр.

Прэм'ер-міністр:

"        здзяйсняе непасрэднае кіраўніцтва дзейнасцю Ўрады і нясе персанальную адказнасць за яго працу;

"        падпісвае пастановы Ўрады;

"        у двухмесяцовы тэрмін пасля свайго прызначэння ўяўляе Парламенту праграму дзейнасці Ўрада, а ў выпадку яе адхілення ўяўляе паўторную праграму дзейнасці Ўрада на працягу двух месяцаў;

"        інфармуе Прэзідэнта аб асноўных кірунках дзейнасці Ўрада і аб усіх яго найважных рашэннях;

"        выконвае іншыя функцыі, звязаныя з арганізацыяй і дзейнасцю Ўрады.

Урад або любы чалец Урады мае права заявіць Прэзідэнту аб сваёй адстаўцы, калі лічаць немагчымым далейшае ажыццяўленне ўскладзеных на іх абавязкаў. Урад заяўляе Прэзідэнту аб адстаўцы ў выпадку выраза Палатай прадстаўнікоў вотуму недаверу Ўраду.

Прэм'ер-міністр можа паставіць перад Палатай прадстаўнікоў пытанне аб даверы Ўраду па прадстаўленай праграме або па пэўнай падставе. Калі Палата прадстаўнікоў у даверы адмаўляе. Прэзідэнт мае права ў дзесяцідзённы тэрмін прыняць рашэнне аб адстаўцы Ўрады або аб роспуску Палаты прадстаўнікоў і прызначэнні новых выбараў. Пры адхіленні адстаўкі Ўрад працягвае здзяйсняць свае паўнамоцтвы.

Прэзідэнт мае права па ўласнай ініцыятыве прыняць рашэнне аб адстаўцы Ўрады і вызваліць ад пасады любога чальца Ўрада.

У выпадку адстаўкі або складанні паўнамоцтваў Урад Рэспублікі Беларусь па даручэнні Прэзідэнта працягвае здзяйсняць свае паўнамоцтвы да сфармавання новага Ўрада.

Артыкул 107. Урад Рэспублікі Беларусь:

"        кіруе сістэмай падпарадкаваных яму органаў дзяржаўнага кіравання і іншых органаў выканаўчай улады;

"        распрацоўвае асноўныя кірункі ўнутранай і знешняй палітыкі і прымае меры па іх рэалізацыі;

"        распрацоўвае і ўяўляе Прэзідэнту для занясення ў Парламент праект рэспубліканскага бюджэту і справаздача аб яго выкананні;

"        забяспечвае правядзенне адзінай эканамічнай, фінансавай, крэдытнай і грашовай палітыкі, дзяржаўнай палітыкі ў вобласці навукі, культуры, адукацыі, аховы здароўя, экалогіі, сацыяльнага забеспячэння і аплаты працы;

"        прымае меры па забеспячэнні мае рацыю і воляў грамадзян, абароне інтарэсаў дзяржавы, нацыянальнай бяспекі і абароназдольнасці, ахове ўласнасці і грамадскага парадку, барацьбе з злачыннасцю; выступае ад імя ўласніка ў дачыненні маёмасці, які з'яўляецца ўласнасцю Рэспублікі Беларусь, арганізуе кіраванне дзяржаўнай уласнасцю;

"        забяспечвае выкананне Канстытуцыі, законаў і дэкрэтаў, указаў і распараджэнняў Прэзідэнта;

"        адмяняе акты міністэрстваў і іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання;

"        здзяйсняе іншыя паўнамоцтвы, ускладзеныя на яго Канстытуцыяй, законамі і актамі Прэзідэнта.

Артыкул 108. Урад Рэспублікі Беларусь выдае пастановы, якія маюць абавязковую сілу на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

Прэм'ер-міністр выдае ў межах сваёй кампетэнцыі распараджэння.

Кампетэнцыя, парадак арганізацыі і дзейнасці Ўрады вызначаюцца на аснове Канстытуцыі законам аб Радзе Міністраў Рэспублікі Беларусь.

РАЗДЗЕЛ 6

СУД

Артыкул 109. Судовая ўлада ў Рэспубліцы Беларусь прыналежыць судам.

Сістэма судоў будуецца на прынцыпах территориальности і спецыялізацыі.

Судаўладкаванне ў Рэспубліцы Беларусь вызначаецца законам.

Адукацыя надзвычайных судоў забараняецца.

Артыкул 110. Суддзі пры ажыццяўленні правасуддзя незалежныя і падпарадкоўваюцца толькі закону.

Якое-небудзь умяшанне ў дзейнасць суддзяў па адпраўленні правасуддзя недапушчальна і вабіць адказнасць па законе.

Артыкул 111. Суддзі не могуць здзяйсняць прадпрымальніцкую дзейнасць, выконваць іншую аплачваную працу, акрамя выкладчыцкай і навукова-даследчай.

Падставы для абрання (прызначэнні) суддзяў на пасады і іх вызвалення прадугледжваюцца законам.

Артыкул 112. Суды здзяйсняюць правасуддзе на аснове Канстытуцыі і прынятых у адпаведнасці з ёй іншых нарматыўных актаў.

Калі пры разглядзе пэўнай справы суд прыйдзе да высновы аб неадпаведнасці нарматыўнага акту Канстытуцыі, ён прымае рашэнне ў адпаведнасці з Канстытуцыяй і ставіць ва ўсталяваным парадку пытанне аб прызнанні дадзенага нарматыўнага акту неканстытуцыйным.

Артыкул 113. Справы ў судах разглядаюцца калегіяльна, а ў прадугледжаных законам выпадках - аднаасобна суддзямі.

Артыкул 114. Разгляд спраў ва ўсіх судах адчыненае.

Слуханне спраў у зачыненым судовым паседжанні дапушчаецца толькі ў выпадках, вызначаных законам, з прытрымліваннем усіх правіл судаводства.

Артыкул 115. Правасуддзе здзяйсняецца на аснове спаборнасці і роўнасці бакоў у працэсе.

Судовыя пастановы з'яўляюцца абавязковымі для ўсіх грамадзян і службовых твараў.

Бакі і твары, якія ўдзельнічаюць у працэсе, маюць права на абскарджанне рашэнняў, прысудаў і іншых судовых пастаноў.

Артыкул 116. Кантроль за канстытуцыйнасцю нарматыўных актаў у дзяржаве здзяйсняецца Канстытуцыйным Судом Рэспублікі Беларусь.

Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь фармуецца ў колькасці 12 суддзяў з высокакваліфікаваных адмыслоўцаў у вобласці права, якія маюць, як правіла, навуковую ступень.

Шэсць суддзяў Канстытуцыйнага Суду прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, шэсць суддзяў абіраюцца Радай Рэспублікі. Старшыня Канстытуцыйнага Суду прызначаецца Прэзідэнтам з згоды Рады Рэспублікі. Тэрмін паўнамоцтваў чальцоў Канстытуцыйнага Суду - 11 гадоў. Лімітавы ўзрост чальцоў Канстытуцыйнага Суду - 70 гадоў.

Канстытуцыйны Суд па прапановах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Палаты прадстаўнікоў, Рады Рэспублікі, Вярхоўнага Суду Рэспублікі Беларусь, Вышэйшага Гаспадарчага Суду Рэспублікі Беларусь, Рады Міністраў Рэспублікі Беларусь дае зняволенні:

"        аб адпаведнасці законаў, дэкрэтаў, указаў Прэзідэнта, міжнародных дамоўных і іншых абавязальніцтваў Рэспублікі Беларусь Канстытуцыі і міжнародна-прававым актам, ратыфікаваным Рэспублікай Беларусь;

"        аб адпаведнасці актаў міждзяржаўных адукацый, у якія ўваходзіць Рэспубліка Беларусь, указаў Прэзідэнта, выдадзеных у выкананне закона. Канстытуцыі, міжнародна-прававым актам, ратыфікаваным Рэспублікай Беларусь, законам і дэкрэтам;

"        аб адпаведнасці пастаноў Рады Міністраў, актаў Вярхоўнага Суду, Вышэйшага Гаспадарчага Суду, Генеральнага пракурора Канстытуцыі, міжнародна прававым актам, ратыфікаваным Рэспублікай Беларусь, законам, дэкрэтам і ўказам;

"        аб адпаведнасці актаў любога іншага дзяржаўнага органа Канстытуцыі, міжнародна-прававым актам, ратыфікаваным Рэспублікай Беларусь, законам, дэкрэтам і ўказам.

Нарматыўныя акты або іх асобныя становішчы, прызнаныя неканстытуцыйнымі, губляюць сілу ў парадку, вызначаным законам.

У выпадках, прадугледжаных Канстытуцыяй, Канстытуцыйны Суд па прапанове Прэзідэнта дае зняволенне аб наяўнасці фактаў сістэматычнага або грубіянскага парушэння палатамі Парламента Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь.

Кампетэнцыя, арганізацыя і парадак дзейнасці Канстытуцыйнага Суду вызначаюцца законам.

Падзел V. Мясцовае кіраванне і самакіраванне.

Артыкул 117. Мясцовае кіраванне і самакіраванне здзяйсняецца грамадзянамі праз мясцовыя Рады дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы, органы тэрытарыяльнага грамадскага самакіравання, мясцовыя рэферэндумы, зборы і іншыя формы прамога ўдзелу ў дзяржаўных і грамадскіх справах.

Артыкул 118. Мясцовыя Рады дэпутатаў абіраюцца грамадзянамі адпаведных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак тэрмінам на чатыры года.

Артыкул 119. Кіраўнікі мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў прызначаюцца на пасаду і вызваляюцца ад пасады Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь або ва ўсталяваным ім парадку і сцвярджаюцца ў пасады адпаведнымі мясцовымі Радамі дэпутатаў.

Артыкул 120. Мясцовыя Рады дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы ў межах кампетэнцыі вырашаюць пытанні мясцовага значэння зыходзячы з агульнадзяржаўных інтарэсаў і інтарэсаў насельніцтва, які пражывае на адпаведнай тэрыторыі, выконваюць рашэнні вышэйстаячых дзяржаўных органаў.

Артыкул 121. Да выключнай кампетэнцыі мясцовых Рад дэпутатаў ставяцца:

"        сцвярджэнне праграм эканамічнага і сацыяльнага развіцця, мясцовых бюджэтаў і справаздач аб іх выкананні;

"        усталяванне ў адпаведнасці з законам мясцовых падаткаў і збораў;

"        азначэнне ў межах, усталяваных законам, парадку кіравання і распараджэнні камунальнай уласнасцю; прызначэнне мясцовых рэферэндумаў.

Артыкул 122. Мясцовыя Рады дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы на падставе дзеючага заканадаўства прымаюць рашэнні, якія маюць абавязковую сілу на адпаведнай тэрыторыі.

Рашэнні мясцовых Рад дэпутатаў, не адпаведныя заканадаўству, адмяняюцца вышэйстаячымі прадстаўнічымі органамі. Рашэнні мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, не адпаведныя заканадаўству, адмяняюцца адпаведнымі Радамі дэпутатаў, вышэйстаячымі выканаўчымі і распарадчымі органамі, а таксама Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Рашэнні мясцовых Рад дэпутатаў, выканаўчых і распарадчых органаў, абмяжоўвалыя або парушаючыя правы, волі і законныя інтарэсы грамадзян, а таксама ў іншых прадугледжаных заканадаўствам выпадках могуць быць абскарджаныя ў судовым парадку.

Артыкул 123. У выпадку сістэматычнага або грубіянскага парушэння мясцовай Радай дэпутатаў патрабаванняў заканадаўства ён можа быць распушчаны Радай Рэспублікі. Іншыя падставы датэрміновага спынення паўнамоцтваў мясцовых Рад дэпутатаў вызначаюцца законам.

Артыкул 124. Кампетэнцыя, парадак стварэння і дзейнасці органаў мясцовага кіравання і самакіраванні вызначаюцца заканадаўствам.

Непрыняцце Радай Рэспублікі і Палатай прадстаўнікоў рашэння аб зрушэнні Прэзідэнта з пасады на працягу месяца са дня вылучэння абвінавачвання азначае адхіленне абвінавачвання. Прапанова аб зрушэнні

Прэзідэнта з пасады не можа ініцыявацца ў перыяд разгляду ў адпаведнасці з Канстытуцыяй пытання аб датэрміновым спыненні паўнамоцтваў Парламента.

У выпадку зрушэння Прэзідэнта ў сувязі з здзяйсненнем злачынства дзела па істоце абвінавачвання разглядаецца Вярхоўным Судом.

Падзел VI. Пракуратура. Камітэт Дзяржаўнага кантролю.

РАЗДЗЕЛ 7

ПРАКУРАТУРА

Артыкул 125. Нагляд за дакладным і аднастайным выкананнем законаў, дэкрэтаў, указаў і іншых нарматыўных актаў міністэрствамі і іншымі падведамнымі Радзе Міністраў органамі, мясцовымі прадстаўнічымі і выканаўчымі органамі, прадпрыемствамі, арганізацыямі і ўстановамі, грамадскімі аб'яднаннямі, службовымі тварамі і грамадзянамі ўскладаецца на Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь і падпарадкаваных яму пракурораў.

Пракуратура здзяйсняе нагляд за выкананнем законаў пры расследаванні злачынстваў, адпаведнасцю закону судовых рашэнняў па грамадзянскіх, крымінальных справах і справам аб адміністрацыйных правапарушэннях, у выпадках, прадугледжаных законам, праводзіць папярэдняе следства, падтрымлівае дзяржаўнае абвінавачванне ў судах.

Артыкул 126. Адзіную і цэнтралізаваную сістэму органаў пракуратуры ўзначальвае Генеральны пракурор, прызначаны Прэзідэнтам з згоды Рады Рэспублікі.

Ніжэйстаячыя пракуроры прызначаюцца Генеральным пракурорам.

Артыкул 127. Генеральны пракурор і ніжэйстаячыя пракуроры незалежныя ў ажыццяўленні сваіх паўнамоцтваў і кіруюцца заканадаўствам. У сваёй дзейнасці Генеральны пракурор падсправаздачны Прэзідэнту.

Артыкул 128. Кампетэнцыя, арганізацыя і парадак дзейнасці органаў пракуратуры вызначаюцца заканадаўствам. 

РАЗДЗЕЛ 8

КАМІТЭТ ДЗЯРЖАЎНАГА КАНТРОЛЮ

Артыкул 129. Дзяржаўны кантроль за выкананнем рэспубліканскага бюджэту, выкарыстаннем дзяржаўнай уласнасці, выкананнем актаў Прэзідэнта, Парламента, Урады і іншых дзяржаўных органаў, якія рэгулююць дачынення дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчыя, фінансавыя і. падатковыя адносіны, здзяйсняе Камітэт дзяржаўнага кантролю.

Артыкул 130. Камітэт дзяржаўнага кантролю ўтворыцца Прэзідэнтам.

Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю прызначаецца Прэзідэнтам.

Артыкул 131. Кампетэнцыя, арганізацыя і парадак дзейнасці Камітэта дзяржаўнага кантролю вызначаюцца заканадаўствам.

Падзел VII. Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь.

Артыкул 132. Фінансава-крэдытная сістэма Рэспублікі Беларусь уключае бюджэтную сістэму, банкаўскую сістэму, а таксама фінансавыя сродкі пазабюджэтных фондаў, прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і грамадзян.

На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь праводзіцца адзіная бюджэтна-фінансавая, падатковая, грашова-крэдытная, валютная палітыка.

Артыкул 133. Бюджэтная сістэма Рэспублікі Беларусь уключае рэспубліканскі і мясцовыя бюджэты.

Прыбыткі бюджэту фармуюцца за рахунак падаткаў, вызначаных законам, іншых абавязковых плацяжоў, а таксама іншых паступленняў.

Агульнадзяржаўныя выдаткі здзяйсняюцца за рахунак рэспубліканскага бюджэту ў адпаведнасці з яго расходнай часткай.

У адпаведнасці з законам у Рэспубліцы Беларусь могуць стварацца пазабюджэтныя фонды.

Артыкул 134. Парадак складання, сцвярджэнні і выкананні бюджэтаў і дзяржаўных пазабюджэтных фондаў вызначаецца законам.

Артыкул 135. Справаздача аб выкананні рэспубліканскага бюджэту ўяўляецца на разгляд Парламента не пазней пяці месяцаў са дня канчатка справаздачнага фінансавага года.

Справаздачы аб выкананні мясцовых бюджэтаў падаюцца на разгляд адпаведных Рад дэпутатаў у вызначаны заканадаўствам тэрмін.

Справаздачы аб выкананні рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў публікуюцца.

Артыкул 136. Банкаўская сістэма Рэспублікі Беларусь складаецца з Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь і іншых банкаў. Нацыянальны банк рэгулюе крэдытныя адносіны, грашовы зварот, вызначае парадак разлікаў і валодае выключным правам эмісіі грошай.

Падзел VIII. Дзеянне Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь

і парадак яе змены.

Артыкул 137.Канстытуцыя валодае вышэйшай юрыдычнай сілай. Законы, дэкрэты, указы і іншыя акты дзяржаўных органаў выдаюцца на аснове і ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь.

У выпадку разыходжання закона, дэкрэту або ўказу з Канстытуцыяй дзейнічае Канстытуцыя.

У выпадку разыходжання дэкрэту або ўказу з законам закон мае вяршэнства толькі тады, калі паўнамоцтвы на выданне дэкрэту або ўказу былі прадстаўленыя законам.

Артыкул 138. Пытанне аб змене і дадатку Канстытуцыі разглядаецца палатамі Парламента па ініцыятыве Прэзідэнта або не меней 150 тысяч грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія валодаюць выбарчым правам.

Артыкул 139. Закон аб змене і дадатку Канстытуцыі можа быць прыняты пасля двух абмеркаванняў і ўхвал Парламентам з прамежкам не меней трох месяцаў.

Змены і дадаткі Канстытуцыі Парламентам не вырабляюцца ў перыяд надзвычайнага становішча, а таксама ў апошнія шэсць месяцаў паўнамоцтваў Палаты прадстаўнікоў.

Артыкул 140. Канстытуцыя, законы аб занясенні ў яе змен і дадаткаў, аб уводзінах у дзеянне паказаных законаў, акты аб тлумачэнні Канстытуцыі лічацца прынятымі, калі за іх прагаласавала не меней двух трацін ад поўнага складу кожнай з палат Парламента.

Змены і дадаткі Канстытуцыі могуць быць праведзеныя праз рэферэндум. Рашэнне аб змене і дадатку Канстытуцыі шляхам рэферэндуму лічыцца прынятым, калі за яго прагаласавала большасць грамадзян, занесеных у спісы для галасавання.

Падзелы I, II, IV, VIII Канстытуцыі могуць быць змененыя толькі шляхам рэферэндуму.

Падзел IX. Заключныя і пераходныя становішчы.

Артыкул 141. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 1994 года з зменамі і дадаткамі, прынятымі на рэспубліканскім рэферэндуме (сапраўдная Канстытуцыя), уступае ў сілу са дня яе апублікавання, за выключэннем яе асобных становішчаў, якія ўступалі ў сілу ў тэрміны, усталяваныя сапраўднай Канстытуцыяй. Адначасова спыняецца дзеянне Закона Рэспублікі Беларусь "Аб парадку ўступа ў сілу Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь".

Артыкул 142. Законы, указы і іншыя акты, якія дзейнічалі на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь да ўводзін у дзеянне сапраўднай Канстытуцыі, ужываюцца ў часткі, не што супярэчыць Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь.

Артыкул 143. У месячны тэрмін са дня ўступа ў сілу сапраўднай Канстытуцыі Вярхоўная Рада Рэспублікі Беларусь і Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь фармуюць Палату прадстаўнікоў з ліку дэпутатаў Вярхоўнай Рады, абраных да дня прызначэння даты правядзення рэспубліканскага рэферэндуму 1996 года. Пры гэтым дэпутаты Вярхоўнай Рады Рэспублікі Беларусь захоўваюць свае паўнамоцтвы на працягу тэрміна, прадугледжанага сапраўднай Канстытуцыяй. Тэрмін іх паўнамоцтваў вылічаецца са дня ўступа ў сілу сапраўднай Канстытуцыі.

Рада Рэспублікі фармуецца ў парадку, прадугледжаным артыкулам 91 сапраўднай Канстытуцыі.

Калі ў паказаны тэрмін склад Палаты прадстаўнікоў не будзе сфармаваны з прычыны рознагалоссяў паміж Прэзідэнтам і Вярхоўнай Радай, Прэзідэнт у адпаведнасці з пунктамі 2 і 3 артыкулы 84 сапраўднай Канстытуцыі распускае Вярхоўную Раду і прызначае выбары ў Парламент.

Артыкул 144. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь захоўвае свае паўнамоцтвы. Тэрмін яго паўнамоцтваў вылічаецца са дня ўступа ў сілу сапраўднай Канстытуцыі.

Артыкул 145. Урад Рэспублікі Беларусь набывае са дня ўступа ў сілу сапраўднай Канстытуцыі ўсталяваныя ёю правы і абавязкі.

Артыкул 146. Прэзідэнт, Парламент, Урад на працягу двух месяцаў са дня ўступа ў сілу сапраўднай Канстытуцыі ўтвораць і фармуюць паказаныя ў ёй органы ў парадку, усталяваным сапраўднай Канстытуцыяй, калі іншае не прадугледжана часткай трэцяга артыкула 143 Канстытуцыі.

Рашэнне рэспублiканскага рэферэндума

17 кастрычнiка 2004 года

17 лiстапада 2004 г. № 1

Дазволiць першаму Прэзiдэнту Рэспублiкi Беларусь Лукашэнку А.Р. удзельнiчаць у якасцi кандыдата ў Прэзiдэнты Рэспублiкi Беларусь у выбарах Прэзiдэнта i прыняць частку першую артыкула 81 Канстытуцыi Рэспублiкi Беларусь у наступнай рэдакцыi:

"Прэзiдэнт выбiраецца на пяць гадоў непасрэдна народам Рэспублiкi Беларусь на падставе ўсеагульнага, свабоднага, роўнага i прамога выбарчага правы пры таемным галасаваннi.".

Прэзiдэнт Рэспублiкi Беларусь А.Лукашэнка

(Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь, 2004 г., № 188, 1/6032) (апублікаваны - 2 снежня 2004 г.)

(Газета "Савецкая Беларусь" ад 20 лістапада 2004 г., № 220)